Oprispingen

Eind jaren zeventig deed ik mee aan de brede maatschappelijke discussie over genetische manipulatie. Bij mijn weten was het één van de eerste BMD's die ons land telde. Het leefde niet echt onder de bevolking, en ook in de wetenschappelijke wereld was men maar matig geïnteresseerd. Tenminste als ik afga op de bezoekersaantallen bij die discussiecyclus in Utrecht. Er zaten bij wijze van spreken evenveel mensen voor als achter de tafel. Maar het was wel op niveau. En gelukkig was destijds een bedrijf als Gist-brocades niet te beroerd de morele en ethische aspecten van dat bedrijfsonderdeel, en alle twijfel daaromtrent, ter discussie te stellen. Ruim twintig jaar later is in 1996 alsnog de vlam in de pan geslagen. Het betreft het amerikaanse bedrijf Monsanto.

Onder andere de Natuurwetpartij, Milieudefensie en Greenpeace bonden de strijd aan, maar lijkt inmiddels verstomd. In het kort komt het erop neer dat het bedrijf Monsanto een win-winsituatie heeft bedacht. Als producent van chemische bestrijdingsmiddelen heeft het soja genetisch gemanipuleerd, waardoor deze resistent is tegen het eigen product glysofaat. Het verdient dus aan deze gemodificeerde soja en aan het bestrijdingsmiddel dat speciaal bij deze plant dient te worden gebruikt. Enerzijds ontstaat er het "probleem" bij de consument die uit emotionele motieven geen gemanipuleerde soja wil nuttigen, anderzijds het probleem van het gebruik van een bestrijdingsmiddel met al of niet kwalijke bijwerkingen.

En ik snap geen drol van deze consternatie. Alle landbouwproducten die we gebruiken zijn genetisch gemanipuleerd. Slechts de methode van manipulatie is veranderd. De eeuwenoude veredeling is niets anders dan gestuurde evolutie. Gewenste eigenschappen van mutanten worden gekoesterd, mindere soorten worden vernietigd en van nakomelingschap onthouden. Het gevolg van deze manipulatie, en de wijze van bebouwing in de vorm van monoculturen, is dat het biologisch evenwicht op de akkers danig wordt verstoord. Niet alleen ontstaat er een overvloed aan insecten die zich met die gewassen voeden, maar tevens dient elk ander plantje als zijn onkruid en ongeweste concurrent om zeep te worden geholpen. Dus bestrijdingsmiddelen. Niks nieuws onder de zon.

Waar het uiteindelijk om gaat is dat de mens zich niet ziet als onderdeel van de natuur en zich tegen de stroom in evolueert. Als men het zo nodig vindt plant en dier te veredelen, dan valt te verwachten dat de genenpoel des mensen meeverandert. De mens wordt over het algemeen zwakker omdat natuurlijke selectie nauwelijks meer plaats vindt. Zeker niet in de westerse samenleving. Steeds meer mensen hebben last van allergieën. Genetische afwijkingen hebben de mogelijkheid te blijven bestaan, daar zij in stand worden gehouden door de medische wetenschap. Genetische zwakte bij de mens leidt tot de noodzaak speciale producten te genereren, en gelet op de wetenschappelijke stand van zaken is genetische manipulatie de aangewezen weg. Het is een kwestie van belangen afwegen en het maken van keuzen. Een keuze die inmiddels breed maatschappelijk lijkt te zijn genomen is dat de mens als soort mag degenereren door woekering van genetisch materiaal. Een gevolg van deze keuze is dat de landbouw zal moeten woekeren met genetisch materiaal. Gebrek aan afwezigheid van natuurlijke selectie bij mensen leidt tot afstemming van de voedselvoorziening en dus tot modificatie en gebruik van bestrijdingsmiddelen. De mens heeft beschikt.

Doorgaans zijn we niet zo erg bewust van onze voeding, al wordt beweerd van wel. Waar men denkt in "en...en...en.." is de realiteit "of...of...of..". Het gestoei met calorieën, joules, vitamines enzovoorts is een voorhoedegevecht waarbij de achtergrond van economische en financiële belangen aan het oog is onttrokken of aan de aandacht ontsnapt. Gezond voedsel ziet er meestal niet uit in vergelijking tot datgene dat door veredeling tot stand is gekomen. De veredeling is er toch voornamelijk op gericht om het uiterlijk, en dus de verkoopbaarheid, te verbeteren en zelden de voedingswaarde. Bovendien is dat gezonde voedsel aanzienlijk duurder omdat de oprengst per vierkante meter geringer is en de arbeidsintensiviteit in de productie groter.

Ik ga wel mee in het gemanipuleerde voedsel. Een gele paprika op mijn bord staat wel gezellig. Als omnivoor blijf ik mijn stukje vlees eten, of het nu Dolly heeft geheten of iets anders. Waar ik niet aan toegeef is aan een hamburger als was het een koe. Of erger: geperst sojameel in de vorm van een hamburger. Het merkwaardige en vervelende aan het sojaverhaal is dat de vegetariërs, die in soja een aardig alternatief vonden voor vlees, nu wel weer voor het blok zijn gesteld. Wat is "terug naar de natuur"?

Tenslotte nog dit uit jaarrapport 1996 van Gist-brocades:
In Nederland neemt Gist-brocades deel aan het zogenoemde 'Informele Overleg' tussen industrie en consumentenorganisaties. Naar aanleiding van de maatschappelijke onrust bij de introductie van de genetisch gemodificeerde soja, heeft de overheid in december besloten om het onderhandelingsresultaat uit die groep uit 1995 te honoreren. Als eerste land in de wereld is het dus in Nederland verplicht om producten waarin genetisch gemodificeerd soja-eiwit voorkomt, te etiketteren.